سرمایه گذاری مسئولانه چیست و چه اهمیتی دارد؟

حل چالش‌ها و معضلات جامعه به جز آن که انگیزه­‌های معطوف به منفعت جمعی را نیاز دارد، به منابع مالی نیز وابسته است. در دهه‌های گذشته؛ جز کمک‌های بلاعوض و بشرخواهانه راهکاری برای تامین سرمایه برنامه‌­های حل چالش‌های اجتماعی وجود نداشت. به غیر از این، منفعت مالی و منفعت اجتماعی مفاهیمی بودند که تصور آن‌ها در کنار یکدیگر چندان میسر نمی‌شد. اما امروزه  همه چیز تغییر کرده است؛ مفهومی به عنوان سرمایه گذاری مسئولانه مرزهای تامین مالی چالش‌های اجتماعی و زیست محیطی را تغییر داده است. سرمایه گذاری مسئولانه، سرمایه‌گذاری اجتماعی، سرمایه‌گذاری آگاهانه اجتماعی پایدار، سرمایه‌گذاری «سبز» و یا حتی اخلاقی، در واقع به هر استراتژی سرمایه‌گذاری که به دنبال در نظر گرفتن بازده مالی در کنار منفعت جمعی و یا اهداف زیست محیطی است، اطلاق می‌شود. این تاثیر اجتماعی و یا زیست محیطی، پیامد جانبی این نوع سرمایه گذاری نیست، بلکه هدف مستقیم و آگاهانه سرمایه گذاری مسئولانه را تشکیل می‌دهد. در جهان امروز سرمایه‌گذاری تنها بازده مالی نیست؛ بلکه تعداد فزاینده‌ای از سرمایه‌گذاران مایلند تا در تامین مالی شرکت‌هایی که تغییرات اجتماعی بزرگی را رقم می‌زنند، سهیم باشند.  هر چند با وجود پیشرفت‌های اخیر در حوزه سرمایه گذاری مسئولانه، این نوع از سرمایه‌گذاری‌ها  اغلب درصد کمی از کل وجوه سرمایه‌گذاری شده توسط سرمایه گذاران جهان را تشکیل می‌دهند.

مطالعه بیشتر: تغییر کارکرد پلت فرم های مالی در مسیر حسابداری پایدار

تعریف و تاریخچه سرمایه گذاری مسئولانه

می‌توان اذعان کرد که اولین سرمایه گذاران مسئول، انگیزه‌هایی مذهبی داشتند که آنان را از سرمایه گذاری در تجارت‌هایی نظیر اسلحه، مشروبات الکی، تنباکو و… منع می‌کرد. برای اولین بار در سال 1758، نشست سالانه Quaker Philadelphia، اعضای این انجمن را از سرمایه گذاری در تجارت برده، منع کرد. دوران مدرن سرمایه گذاری مسئولانه در دهه 1960 شکل گرفت؛ در این دوران تمرکز این نوع از سرمایه‎‌گذاری­‌ها برابری زنان و حقوق مدنی و حقوق کارگران بود و توسط مارتین لوترکینگ حمایت می‌شد. این نوع از سرمایه گذاری، تاثیری شگرف در پایان دادن حکومت آپارتاید آفریقای جنوبی داشت. در واقع تشویق مردم به عدم  سرمایه گذاری در شرکت‌های حامی آپارتاید، زمینه ساز پایان دادن حکومت آپارتاید آفریقای جنوبی شد. از اواخر دهه 1990، SRI به طور فزاینده­‌ای به عنوان راهکاری برای ترویج اصول توسعه پایدار تعریف شده است و انجمن‌ها و محافل علمی بسیاری تحت این عنوان فعالیت می‌کنند. امروزه مسائلی که توسط سرمایه گذاری اجتماعی هدف قرار گرفته است را می‌توان به تبعیض­‌های جنسیتی در فضای کار، صندوق‌های سرمایه گذاری مشترک، حقوق مردم بومی و محلی و…. دسته بندی کرد .

چرا باید مسئولانه سرمایه گذاری کرد؟

واضح و روشن است که جهان امروز در زمینه تغییرات اقلیمی، اجتماعی و اقتصادی با چالش‌های بزرگی روبروست؛ چالش‌هایی نظیر فقر فزاینده، اختلاف طبقاتی، گرمایش زمین، کمبود منابعی نظیر آب، تبعیض‌ و … که بر همه افراد جهان به ویژه کسب و کارها و شرکت‌های تجاری تاثیر سوء دارد. هرکدام از این چالش‌ها، می‌تواند جامعه جهانی و فضای اقتصادی را چنان تحت تاثیر قرار دهد که فرصت هرگونه فعالیت را از کسب و کارها سلب کند. مهم‌تر از همه، حل این چالش‌ها از توان دولت‌ها و یا سازمان‌های غیرانتفاعی و مردم نهاد خارج و نیازمند عزم بزرگ و منابع وسیعی است؛ از همین رو می‌توان قاطعانه استدلال کرد که سرمایه گذاری مسئولانه بسیار مهم می­‌باشد؛ زیرا می‌تواند به کمک منابع موجود دنیای فعلی را به دنیایی بهتر بدل کند و نوید بخش آینده‌ای روشن­تر برای همه اعضای جامعه باشد.

مطالعه بیشتر: تعریف ۵ استاندارد و چارچوب گزارش نویسی پایداری

علی­رغم افزایش علاقه به سرمایه گذاری مسئولانه، بسیاری از  سرمایه گذاران هنوز در پذیرش این نوع استراتژی تردید دارند که به دلیل باورهای غلط ذیل است:

• همه رویکردهای سرمایه گذاری مسئولانه عملکردی یکسان دارند؛

سرمایه گذاری مسئولانه از انواع روش‌های مختلف سرمایه گذاری استفاده می‌کند که هر رویکرد بر اهداف متفاوت و در عین حال معطوف به جامعه متمرکز شده است.

• سود را قربانی تاثیر اجتماعی می‌کند؛

شواهد زیادی وجود دارد که سرمایه گذاری مسئولانه می تواند به افزایش عملکرد مالی سازمان‌ها کمک کند. طبق تحقیقات، سرمایه‌گذاری مسئولانه به همان اندازه یا بهتر از همتایان خود عمل می‌کند.

• ریسک بالایی دارد؛

درست است که بسیاری از این سرمایه‌گذاری‌ها مربوط به بازارهای بی‌ثبات‌تر مانند بازارهای نوظهوراند، اما فرصت‌ سرمایه گذاری در همه صنایع و بازارها وجود دارد که خطرات بین هر کدام متفاوت است و به صرف مسئولانه بودن یک سرمایه گذاری نمی‌توان آن را پر خطر قلمداد کرد.

• فرصت‌های سرمایه گذاری محدود است؛

 فرصت‌های سرمایه گذاری مسئولانه بزرگتر از آن چیزی است که تصور می‌شود. به عنوان مثال، Positive Impact Balanced Portfolio دارای حدود 1000 شرکت در سطح جهان است که این تعداد روز به روز افزایش پیدا می‌کند.

• جریانی مقطعی است؛

 این نوع سرمایه گذاری از نظر اخلاقی صدها سال قدمت دارد و امروزه نیز در حال رشد است. به عنوان مثال، در سال 2018، مورنینگ استار حدود 350 صندوق سرمایه گذاری مسئول را شناسایی کرد که 50 درصد نسبت به سال 2017 جهش داشت.

سرمایه گذاری مسئولانه چه سودی در کسب و کار دارد؟

بهبود مدیریت ریسک

سرمایه گذاری مسئولانه می‌­تواند قرار گرفتن در معرض خطراتی که ممکن است در صورت­‌های مالی شرکت قابل مشاهده نباشد، کاهش دهد. به این دلیل که یک شرکت چیزی فراتر از اعداد است. در حالی که تجزیه و تحلیل عملکرد RI یک شرکت دشوار است، وقتی فراتر از اعداد مطالعه می‌کنید تا ببینید آیا فعالیت‌های آن با ارزش‌های شما همخوانی دارد یا خیر، می‌توانید تصویری جامع‌تر از نگاه کردن به معیارهای مالی آن به دست آورید. این نوع تجزیه و تحلیل همچنین به شما دیدی از نحوه مدیریت، نحوه عمل و چشم انداز بلند مدت آن برای موفقیت ارائه می­دهد.

افزایش عملکرد مالی بلندمدت

 این نوع سرمایه‌گذاری تاثیرگذار می‌تواند به عملکرد مالی بلندمدت بهتر نیز منجر شود. یک مطالعه دانشگاه کارلتون همچنین نشان داد که صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک سهام RI در کانادا از نظر مالی 63 درصد از مواقع، عملکرد بهتری از معیارهای مربوط به خود داشتند؛ زیرا  نسل امروز خدمات و محصولات شرکت‌های مسئول را ترجیح می‌دهند.

افزایش انگیزه سرمایه گذاری با ایجاد تغییرات مثبت در جامعه

این نوع سرمایه گذاری علاوه بر مزایای مالی، می­‌تواند به سرمایه گذاران کمک کند تا در نتایج مثبت اجتماعی و زیست محیطی سهیم شوند. این امر انگیزه مضاعفی را به سرمایه گذاران برای توجه به یک کسب و کار می‌دهد.

روش­های سرمایه گذاری مسئولانه

سرمایه‌گذاران مسئول، از چندین استراتژی برای به حداکثر رساندن بازده مالی و تلاش برای به حداکثر رساندن خیر اجتماعی استفاده می‌­کنند. این استراتژی­‌ها، به دنبال ایجاد تغییر با کاهش هزینه سرمایه برای شرکت­‌ها و افزایش سرمایه آنان هستند. به عبارت دیگر هرچند همه روش‌های سرمایه گذاری مسئولانه هدفی اجتماعی دارند، اما رویکرد آنان با هم تفاوت دارد و این استراتژی­‌ها، یکسان ایجاد نمی‌­شوند. برخی از کارشناسان این حوزه، این تنوع استراتژی را پنجاه سایه سبز می‌­نامند. اهمیت این تنوع در روش جذب هر نوع و دسته از سرمایه‌گذارانی است که می‌خواهند در حل چالش‌های اجتماعی نقشی ایفا کنند. در واقع، دسترسی به تنوعی از سرمایه‌گذاران چیزی است که مسیر توسعه آینده را هدایت می­کند. بعضی از این روش‌ها، شامل عناوین زیر است:

سرمایه گذاری اخلاقی

سرمایه گذاری مسئولیت اجتماعی (SRI)

سرمایه گذاری پایدار

سرمایه گذاری و ESG

ادغام ESG در فعالیت های شرکتی

سرمایه گذاری موضوعی

سرمایه گذاری سبز

سرمایه گذاری تاثیرگذار

مشارکت سهام داران و ذینفعان

سرمایه گذاری اخلاقی

به استفاده از اصول اخلاقی به عنوان فیلتر اولیه برای انتخاب سرمایه گذاری مسئولانه اشاره دارد. سرمایه گذاری اخلاقی به دیدگاه سرمایه گذار بستگی دارد. در واقع، سرمایه گذاری اخلاقی به فرد سرمایه گذار این قدرت را می‌­دهد که سرمایه خود را به شرکت­‌هایی اختصاص دهد که رویه­‌ها و ارزش­‌های آنها با باورهای شخصی وی همخوانی دارد. برخی از باورها ریشه در عرف اجتماعی، مذهبی یا سیاسی دارند. البته سرمایه گذاران اخلاقی هنوز معیارهای فنی مانند نسبت قیمت به درآمد و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام را ارزیابی می­کنند. اما، در لایه دیگری از تجزیه و تحلیل، سرمایه گذاران اخلاقی اقدامات یک شرکت را نسبت به ارزش‌های اخلاقی خودشان ارزیابی می­‌کنند. شرکت­‌هایی که با ارزش­‌ها، اصول و اخلاق سرمایه گذار همسو نباشند، کاندیدای سرمایه گذاری نخواهند بود. به عنوان مثال، برخی از سرمایه گذاران اخلاقی، از سرمایه گذاری در فعالیت‌هایی مانند قمار، الکل یا سلاح گرم به دلایل ارزش‌های شخصی خودداری می‌کنند.

مطالعه بیشتر: توسعه پایدار و اهداف ۱۷ گانه آن چیست و چه اهمیتی دارند؟

سرمایه گذاری مسئولیت اجتماعی (SRI)

سرمایه گذاری با مسئولیت اجتماعی  یا به اختصار (SRI) روش‌های سرمایه گذاری را توصیف می‌کند که عوامل اجتماعی و محیطی را در تصمیم گیری ادغام می­‌نماید. به طور کلی، سرمایه‌گذاری SRI از اقداماتی حمایت می‌­کند که از نظر اخلاقی پذیرفته شده باشد و به مسائلی نظیر محیط‌زیست، حمایت از مصرف‌کننده، حقوق بشر و تنوع نژادی یا جنسیتی بپردازد. به عنوان مثال، برخی از سرمایه گذاران مسئولیت اجتماعی از سرمایه گذاری در مشاغلی که تصور می­شود اثرات اجتماعی منفی دارند؛ مانند الکل، تنباکو، قمار، پورنوگرافی، سلاح و تولید سوخت فسیلی اجتناب می­‌کنند. سرمایه گذاران این نوع از سرمایه گذاری، به تغییرات مثبت اجتماعی اهمیت می‌­دهند و بازده مالی و ارزش‌­های اخلاقی را در تصمیم گیری­‌های سرمایه گذاری می­‌سنجند. این روش سرمایه‌گذاری مبتنی بر انتخاب شرکت‌های مسئولیت‌پذیر اجتماعی و حذف شرکت‌هایی است که تأثیر منفی بر جامعه یا محیط‌زیست دارند یا دارای سیستم ارزشی فاسد اخلاقی هستند.

سرمایه گذاری و ESG

ESG  که نام آن از کلمات محیط زیست (Environment)، مسائل اجتماعی (Social) و حاکمیت شرکتی (Governance) ساخته شده، در واقع توجه به به فاکتورهای زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی یک سرمایه گذاری است که بر عملکرد کسب و کار تاثیر می‌گذارد. این روش بر سه رکن اساسی و خاص تمرکز دارد که برای مدیریت شرکت و سرمایه گذاران امروزی حیاتی هستند. مسائل زیست محیطی می­تواند شامل آلودگی، خطرات آب و هوایی، قرار گرفتن در معرض آب و هوای نامناسب، مدیریت کربن و استفاده از منابع کمیاب باشد. مسائل اجتماعی می­‌تواند شامل ایمنی محصول، حقوق بشر، ایمنی کارگران، حفاظت از داد‌ه‌های مشتری و تنوع و شمول باشد. مسائل حاکمیتی، می­تواند شامل عواملی مانند انطباق با استانداردهای حسابداری، برنامه ریزی جانشین پروری، رفتار ضد رقابت ناسالم و فرآیند مدیریت کسب و کار شود. هدف اصلی ارزیابی ESG  عملکرد مالی است اما به اثر اجتماعی نیز توجه می‌کند.  سرمایه گذاران ESG تصمیمات را بر اساس مجموعه وسیع­‌تری از معیارها قرار می­دهند و تحت تاثیر صرف معیارهای اخلاقی یا منحصر به روش­‌های تجاری آگاهانه از نظر محیطی و اجتماعی نیستند. سرمایه‌گذاران ESG به جای اینکه شرکت‌ها و بخش‌های صنعت را بر اساس معیارهای کلی مانند تولید الکل، آزمایش بر روی حیوانات یا سلاح‌ها کاملاً رد کنند، کسب‌وکارها را بر اساس داده‌ها و در نظر گرفتن اینکه چگونه ریسک‌ها و فرصت‌های ESG می‌توانند بر عملکرد شرکت تأثیر بگذارند، شناسایی و رتبه‌بندی می‌نمایند. داده­‌ها و معیارهای ESG برای به دست آوردن بینشی در مورد موفقیت و ارزش عملکرد و سیاست­‌های یک شرکت به منظور کاهش ریسک استفاده می­‌شود. اساساً تمرکز سرمایه گذاری ESG بر افزایش سود از طریق سرمایه گذاری در شرکت‌­های مسئول است که به خوبی مدیریت می­‌شوند.

مطالعه بیشتر: مراکز مشاوره مسئولیت اجتماعی و خدمات آنها را بهتر بشناسیم

سرمایه گذاری پایدار

این رویکرد سرمایه‌گذاری به بهترین وجه توسط سه ستون پایداری تعریف می‌شود: رشد اقتصادی، حفاظت از محیط زیست و پیشرفت اجتماعی. به طور خلاصه، سرمایه گذاری پایدار سرمایه را به سمت شرکت‌هایی هدایت می­‌کند که با خطرات آب و هوا و تخریب محیط زیست مبارزه می­‌کنند و در عین حال، مسئولیت شرکت­‌ها را ارتقا می‌­دهند. سرمایه گذاران پایدار، از موسسات جهانی گرفته تا افراد، از ترکیبی از رویکردهای سرمایه گذاری سنتی همراه با بینش ESG برای پیگیری اهداف سرمایه گذاری خود استفاده نموده‌­اند.  سرمایه‌گذاری پایدار به دنبال یافتن شرکت‌هایی است که در موقعیت رشد قرار دارند و در عین حال شیوه‌های تجاری بهتری را در پیش می­‌گیرند و پیشگام هستند. سرمایه‌گذاری پایدار تضمین می‌کند که شرکت‌ها صرفاً بر اساس منافع مالی کوتاه‌مدت قضاوت نمی‌شوند، بلکه براساس تصویری وسیع‌تر از اینکه چه چیزی و چگونه به جامعه در کل کمک می‌کند، مورد قضاوت قرار می‌گیرند. این موضوع سبب می‌شود تا منابع مالی به عنوان ابزاری برای ارتقاء تأثیر اجتماعی مثبت و مسئولیت شرکتی بدون قربانی کردن بازده مالی بلند مدت و منافع اساسی، استفاده شوند.

سرمایه‌گذاری سبز

سرمایه گذاری سبز به دنبال حمایت از شیوه­‌های تجاری است که تأثیر مطلوبی بر محیط طبیعی دارد. سرمایه‌گذاری‌های سبز اغلب با سرمایه‌گذاری مسئولیت‌پذیر اجتماعی (SRI) یا معیارهای زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) یکسان گرفته می‌شود؛ اما سرمایه‌گذاری‌های سبز صرفاً بر شرکت‌ها یا پروژه‌های متعهد به حفاظت از منابع طبیعی، کاهش آلودگی یا سایر شیوه‌های تجاری آگاهانه حفاظت از محیط‌زیست متمرکز است. این نوع سرمایه‌گذاری‌ ممکن است زیر چتر SRI قرار بگیرد؛ اما رویکردی خاص‌تر و محدودتر دارد. به دلیل اهمیت حفظ منابع طبیعی به ویژه در میان نسل جدید، شواهدی وجود دارد که نشان می­‌دهد سرمایه گذاری سبز ممکن است بازده مالی بیش از دیگر سرمایه ‌گذاری‌ها داشته باشد. سرمایه‌گذاری سبز همچنین می‌تواند به شرکت‌هایی اشاره داشته باشد که دارای فعالیت‌های دیگری هستند اما بر ابتکارات سبز یا خطوط تولید دوستدار محیط زیست تمرکز دارند.

مطالعه بیشتر: مسئولیت اجتماعی برند غذاهای آماده کمپبل و عملکرد این کمپانی در سال 2022

سرمایه گذاری تاثیر گذار

سرمایه‌گذاری تأثیرگذار، به سرمایه‌گذاری‌هایی گفته می‌شود که در شرکت‌ها، سازمان‌ها و صندوق‌هایی با هدف ایجاد تأثیر اجتماعی یا زیست‌محیطی قابل اندازه‌گیری، سودمند در کنار بازده مالی انجام می‌شود. این نوع از سرمایه گذاری در سازمان‌هایی است که اهداف اجتماعی خاصی را همراه با بازده مالی هدف قرار می­‌دهند و دستیابی به هر دو را اندازه گیری می­کنند.

هدف این موضوع، کسب‌وکارهایی است که به طور بالقوه تأثیرات اجتماعی یا زیست‌ محیطی در مقیاسی ایجاد می‌کنند که مداخلات صرفاً بشر خواهانه در آن حوزه کارگزار نیست. امروزه این نوع از سرمایه گذاری بیشتر در حوزه کسب و کارهای نوپا(استارتاپ) انجام می‌گیرد.

سرمایه گذاری موضوعی

شناسایی روندها و موضوعات جهانی که احتمالاً بر بازارهای مالی و شیوه زندگی تأثیر می­‌گذارد، خواه ناشی از اقتصاد، سیاست، تغییرات فرهنگی یا جمعیتی باشد یا ترکیبی از همه عوامل. این نوع از سرمایه گذاری سپس شرکت­‌هایی را هدف قرار می­‌دهد که موقعیت خوبی برای توسعه بر روی این موضوعات  خاص دارند. سرمایه‌گذاری موضوعی به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهد تا با سرمایه‌گذاری در راه‌حل‌های خاص، مانند انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت پسماند و آب، جنگلداری و کشاورزی پایدار، محصولات بهداشتی و تأمین مالی فراگیر، به مسائل ESG بپردازند. سرمایه گذاری موضوعی در سال­های اخیر به طور فزاینده­ای محبوب شده است؛ زیرا این استراتژی می‌­تواند مزایای منحصر به فردی را برای سرمایه گذاران فراهم کند.

مطالعه بیشتر: استانداردها و چارچوب های تخصصی در مسیر پایداری فعالیت های کسب و کارها

ادغام ESG در فعالیت های شرکتی

در حالی که برخی افراد (به اشتباه) بر این باورند که ESG صرفاً به پایداری زیست محیطی می‎پردازد، با این حال این شیوه حوزه بسیار وسیع‌­تری را در بر می‌­گیرد. ESG به عوامل سنتی گزارش نشده­ای اشاره دارد که در ترازنامه ظاهر نمی­‌شوند اما برای ارزش­‌های شرکت مانند ارزش برند و شهرت مهم هستند. یکپارچه ‌سازی ESG می‌تواند از تجزیه و تحلیل تصمیم‌های شرکتی که بر کارایی عملیاتی و جهت‌گیری آینده و همچنین افزایش بازده تعدیل‌شده ریسک و دوام بلندمدت مؤثرند، پشتیبانی کند و یکی از مهمترین راه­‌ها برای گنجاندن سرمایه گذاری مسئولانه در تصمیمات سرمایه گذاری مالی است. یک برنامه موفق ESG می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا به سرمایه‌های عظیم دسترسی پیدا کنند، هویت شرکت خود را تقویت کنند و رشد بلندمدت را تضمین کنند.

مشارکت سهام داران و ذینفعان

یکی از جنبه‌­های سرمایه گذاری مسئولیت پذیر اجتماعی شامل مشارکت سهامداران است. داشتن سهام در یک شرکت، سرمایه گذاران را قادر می‌­سازد تا مسائل زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیت شرکتی را با مدیریت شرکت مطرح کنند. آنها اغلب این کار را با تشکیل پرونده یا ارائه پیشنهادهای سهامدار مشترک (که به آنها قطعنامه نیز می­گویند) انجام می­‌دهند که هر ساله توسط سهامداران یک شرکت به رأی گذاشته می­‌شود. مشارکت سهامداران همچنین می‌تواند شامل ایجاد ائتلاف‌های سرمایه‌گذار برای اعمال فشار در راستای تغییرات گسترده در یک موضوع خاص یا درگیر کردن یک صنعت خاص باشد. سرمایه‌گذاران همچنین می‌توانند با آژانس‌های نظارتی کار کنند، با سازمان‌های غیردولتی همکاری نمایند و در برابر نهادهای حقوقی پاسخگو باشند.